الشيخ محمد آصف المحسني

40

عجايب ومطالب (فارسى)

1 - دوام اعتقاد مذهبى و ايمان به خدا در طول تاريخ پرماجراى بشر خود نشانه اى بر فطرى بودن آن است ، چرا كه اگر عادت بود نه جنبه عمومى و همگانى داشت ، نه دائمى و هميشگى بود ، اين عموميت و جاودانگى آن دليلى است بر اينكه ريشه كه فطرى دارد . مورخان بزرگ مى گويند : تا آنجا كه تاريخ بشر را بررسى كرده اند ، و تا آنجا كه دسترسى به دوران قبل از تاريخ دارند ، هرگز « لادينى » را جز به صورت يك استثناء در جوامع انسانى نديده اند . « ويل دورانت » مورخ معروف معاصر مى گويد : « اگر دين را به معنى « پرستش نيروهاى برتر از طبيعت » تعريف كنيم از همان ابتداى بحث بايد اين نكته را به نظر بگيريم كه بعضى از اقوام ابتدائى ظاهرا هيچ گونه دينى نداشته اند » . . . . سپس بعد از نمونه هائى براى اين موضوع ، چنين ادامه مىدهد : با وجود اينها ، نمونه هايى كه ذكر شد جزء « حالات نادر » است ، اين اعتقاد كهن كه « دين نمودى است كه عموم افراد بشر را شامل مىشود » با حقيقت وفق مىدهد . . . » . سپس اضافه مىكند : اين قضيه در نظر فيلسوف يكى از قضاياى اساسى تاريخ و روانشناسى به شمار مى رود ، به اين نكته قانع نمى شود كه همه اديان از مطالب لغو و باطل آكنده است ، بلكه به اين مسأله توجه دارد كه دين از قديم الايام با تاريخ بشر همراه بوده است . . . » .